(Haiphong.gov.vn) - Sau hợp nhất, Hải Phòng có 4 phường múa rối nước, được công nhận là di sản phi vật thể quốc gia. Múa rối nước ở Hải Phòng được công nhận là nghề truyền thống, bởi đáp ứng đủ tiêu chí về thời gian từ hơn 100 năm trở lên. Mặc dù có thời gian nghề bị mai một do chiến tranh, nhưng hiện nay, các phường múa rối nước địa bàn thành phố đều được khôi phục, gìn giữ, phát triển, được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.
Đam mê và tâm huyết giữ lửa nghề
Sau hợp nhất, Hải Phòng có 4 phường múa rối nước thuộc các xã: Vĩnh Bảo, Khúc Thừa Dụ, Gia Lộc, Hà Tây... Các phường múa rối này đều trải qua thăng trầm lịch sử, nhưng đến nay, nhiều nghệ nhân và thành viên trong các phường múa rối đều tâm huyết và đam mê giữ lửa nghề truyền thống. Xác định nghề múa rối nước được công nhận là di sản quốc gia phi vật thể nên việc bảo tồn và phát triển nghề không chỉ là trách nhiệm mà còn là gìn giữ nét đặc sắc của quê hương.
Ông Phạm Khắc Xoa, Trưởng phường rối Thanh Hải, xã Hà Tây cho biết, phường múa rối chủ yếu biểu diễn cho dân làng xem vào những ngày lễ hội, thi thoảng thu hút khách nước ngoài. Mỗi thành viên tham gia chỉ nhận được thù lao từ 100 - 200 nghìn đồng, nhưng ai cũng vui vẻ, biểu diễn hăng say...
Khách quốc tế xem biểu diễn múa rối nước ở thôn Nhân Mục, xã Vĩnh Bảo.
Để có những chương trình, tiết mục biểu diễn đặc sắc, tại 4 phường múa rối hiện nay đều duy trì vở diễn theo tích cổ, cũng như liên tục sáng tạo vở diễn mới để đáp ứng nhu cầu của du khách. Khi biểu diễn, từng thành viên đều hóa thân trong nhân vật, có đội nhạc truyền thống và người thuyết minh. Mỗi thành viên đều trách nhiệm cao khi biểu diễn để gìn giữ nghề truyền thống.
Bà Nguyễn Thị Miền, người thuyết minh ở phường múa rối Vĩnh Bảo chia sẻ: "Hằng ngày, chúng tôi chăm lo công việc đồng áng, nhưng phường rối gọi điện có lịch biểu diễn hoặc luyện tập trước khi biểu diễn, dù bận rộn tôi cũng gác lại việc để tham gia...".
Hay ông Nguyễn Văn San ở phường rối Thanh Hải cho biết, nhiều năm gắn bó với nhiều vở diễn múa rối, ông được giao chủ yếu vào vai chú Tễu, múa rồng... Dù vậy, ông thường xuyên luyện tập, học hỏi để thực hiện tốt vai diễn.
Đối với những nghệ nhân và thành viên phường múa rối, họ không chỉ tham gia vở diễn, mà còn tự tay làm con rối. Mỗi con rối được làm bằng kinh nghiệm, bàn tay khéo léo của các nghệ nhân. Ông Phạm Văn Tòng bộc bạch: Để làm con rối nước ít nhất phải mất 7 công đoạn. Khâu chọn gỗ phải là gỗ sung được ngâm nước lâu ngày sau đó để ráo nước mới đem ra đục đẽo thành hình, rồi tỉ mỉ điêu khắc trên gỗ, đánh bóng, sơn nhiều lớp thì con rối mới ít ngấm nước và bền, đẹp...
Đem di sản phục vụ khách du lịch
Hiện nay, nhiều du khách có nhu cầu trải nghiệm, tham quan và tìm hiểu về nghề truyền thống ở vùng quê, trong đó có thưởng thức di sản văn hóa phi vật thể múa rối nước. Vì vậy, các phường múa rối nước đang hoạt động trên địa bàn thành phố đều nắm bắt xu hướng này để phục vụ du khách.
Ông Trần Văn Rũng cho biết, phường rối của địa phương thu hút khá nhiều khách du lịch trong nước và quốc tế. Một số phường múa rối còn biểu diễn lưu động phục vụ khách quốc tế ngay tại nước bạn. Ông nhớ lại, vài năm trước, phường rối đem thủy đình và bể nước lưu động biểu diễn giao lưu ở Đài Loan, Trung Quốc. Mỗi thành viên đều rất vui khi khách quốc tế đánh giá cao nghệ thuật biểu diễn múa rối nước. Sau chương trình biểu diễn, nhiều người hào hứng tự trải nghiệm với các nhân vật rối nước...
Với phường múa rối, việc biểu diễn phục vụ du khách trong nước và quốc tế mở hướng đi mới, thêm thu nhập cho thành viên. Cùng với đó, phường múa rối có điều kiện tu sửa, cải tạo cơ sở vật chất, đầu tư trang thiết bị phục vụ biểu diễn. Ông Phạm Văn Tòng cho biết, ngoài chi trả thù lao cho thành viên, phường giữ lại một phần kinh phí để đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị. Phường cũng tích cực vận động xã hội hóa từ người dân, doanh nghiệp... Hiện nay, các phường rối đều có thủy đình biểu diễn khang trang; khu vực xem biểu diễn có ghế ngồi...
Hiện nay, để đáp ứng nhu cầu du khách, một số phường liên tục có chương trình biểu diễn, các thành viên hoạt động thường xuyên. Tuy nhiên, ở phường rối hiện nay chủ yếu là người cao tuổi, nên hạn chế về sức khỏe. Chính vì vậy, các phường rối đều mong muốn có thêm nhân lực trẻ. Song việc đào tạo nghề với thanh niên còn khó khăn do mức thu nhập từ nghề múa rối nước chưa cao so với nhiều nghề khác.
Để tạo điều kiện để các phường múa rối gìn giữ, bảo tồn và phát triển nghề truyền thống, hiện nay các cơ quan chức năng như: Liên minh Hợp tác xã và doanh nghiệp Hải Phòng, Hội Nông dân... thường tổ chức đào tạo nhân lực cho làng nghề, trong đó có nghề múa rối nước.
Ông Phạm Sỹ Hiệp, Giám đốc Trung tâm Đào tạo phát triển kinh tế hợp tác xã và doanh nghiệp (Liên minh Hợp tác xã và doanh nghiệp Hải Phòng) cho biết thêm, liên minh khảo sát các phường múa rối, xây dựng kế hoạch hỗ trợ đào tạo nghề cho các phường rối nước, trong đó chú trọng đào tạo lớp trẻ để bổ sung nguồn nhân lực cho phường rối duy trì, phát triển nghề truyền thống./.