(Haiphong.gov.vn) - Khu di tích lịch sử - Danh lam thắng cảnh Đảo Cò xã Nam Thanh Miện thuộc vùng hồ An Dương và hồ Triều Dương, có diện tích 67,1 ha. 

Quá trình hình thành và phát triển

Xã Nam Thanh Miện, thành phố Hải Phòng là vùng quê yên bình, xưa người dân Chi Lăng Nam, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương cũ từ xa xưa vẫn sống êm đềm trên vùng quê cỏ nội tần tảo cầy thuê, cấy mướn ngay trên mảnh đất quê hương của mình thanh bình yên ả. Thì bỗng nhiên thiên tai ập đến bất ngờ vào thời Nguyễn, 4 năm liền 3 lần vỡ đê: Lần thứ nhất vỡ đê tạo thành một vực ở nổ cầu; Lần thứ 2 liên tiếp tạo thành một vực ở gốc dứa đằng sau bãi dài; Lần thứ 3 vỡ đê Nhị Hà, lần vỡ đê lớn nhất vào năm Giáp Thìn (1844) dưới triều nhà Nguyễn đời Thiệu Trị cùng thời điểm vỡ hai đoạn đê đoạn thứ nhất tạo thành hồ An Dương ngày nay, đoạn thứ 2 tạo thành hồ Triều Dương. Hồ An Dương ở giữa hồ là 2 đảo một đảo dân ở. Một đảo các loài chim về trú ngụ làm huyên náo cả một vùng quê yên tĩnh. Nhà cửa ruộng vườn, ao chuôm trở thành những cồn cát dài (dân tán điền hoang), làng xóm điêu tàn, người dân phải đi tha phương cầu thực kiếm ăn sinh sống. Làng xóm trù phú nay xác xơ điêu tàn làng chỉ còn hơn 30 xuất đinh trụ lại sinh sống. Từ đông vui trở thành vắng vẻ, hẻo lánh, hoang tàn. Cùng thời điểm này các loài cò, vạc và thủy sinh vật về hồ, đảo sinh sống và phát triển đến ngày nay.

Với tình yêu quê hương nồng thắm, người dân sau khi tha phương cầu thực lại trở về quê hương. Chung tay xây dựng, san các cồn cát, làm nhà, cấy lúa, trồng khoai, thả cá, chăn nuôi. Cuộc sống sau một thời gian loạn lạc trở lại thanh bình.

Có điều đặc biệt sau sự tàn phá của thiên nhiên đã tạo cho xã 2 hồ nước rộng mênh mông hồ An Dương và hồ Triều Dương. Giữa hồ An Dương là 2 đảo nhỏ nơi bóng dáng của những chú cò, chú vạc lượn chao. Nhiều những năm sau các đàn cò, vạc và những loài chim luông khác về ngày một đông rất nhiều loài và nhiều chủng loại làm huyên náo cả một vùng quê yên tĩnh. Mãi đến 143 năm sau, năm 1987, nhân dân kỷ niệm 40 năm ngày thành lập Đảng bộ. Ban tổ chức có mời nghệ sỹ nhiếp ảnh lão thành Văn Quang Đức chụp ảnh kỷ niệm, ông đã chụp ảnh Đảo Cò dự thi được giải Nhì toàn quốc. Địa phương đã nhận thức việc gìn giữ, bảo vệ đảo, bảo vệ đàn cò, vạc và giao cho Hội cựu chiến binh thực hiện nhiệm vụ đó. Năm 1994 có quyết định thành lập Ban quản lý cảnh quan Đảo Cò do ông Nguyễn Đức Ban làm trưởng ban, ông Lê Văn Huy làm phó ban.

Năm 1993 chị Nguyễn Hải Quế nữ sinh Trường Cao đẳng Sư phạm Hải Dương viết tiểu luận tả về cảnh đẹp quê hương đã giới thiệu về cây đa, hồ nước, Đảo cò. Bài viết của chị đã được các nhà khoa học, lãnh đạo tỉnh Hải Dương lúc đó chú ý tổ chức nghiên cứu. Ông Nguyễn Văn Khang cùng các nhà khoa học Trường Cao đẳng Sư phạm Hải Dương, Trường Đại học quốc gia Hà Nội, Viện sinh thái và tài nguyên sinh vật Hà Nội kết hợp với hội môi trường tỉnh điều tra, nghiên cứu các loại chim nơi đây. Để bảo tồn và phát triển khu Đảo cò mà thiên nhiên ban tặng cho cuộc sống. Năm 2014 Bộ VHTT&DL cấp bằng công nhận “Di tích Quốc gia Danh lam thắng cảnh Đảo cò".

Một số đặc điểm

Theo quả khảo sát, thống kê, có 5 bộ, 15 họ và 24 loài chim ở Đảo Cò. Số lượng cò khoảng trên 12.000 con. Số lượng vạc khoảng 5.000 con. ( Theo số lượng điều tra đợt 1: Năm 2001-2004; Số lượng điều tra đợt 2: Năm 2005-2007 của GEF/SGP/VN 99004). 

Đảo Cò ở đây được đánh giá là đẹp nhất về sinh cảnh; đông nhất về số lượng cá thể; nhiều nhất về thành phần loài chim. Đặc biệt có 6 loài chim làm tổ là: Cò Trắng, Cò Bợ, Cò Ruồi, Cò Ngang Nhỏ, Cò Lửa, Vạc, Cò Hương. Cò, vạc ở đây tập trung đi ăn nhiều nhất vào cuối giờ chiều. 

Trên Đảo Cò và xung quanh Hồ An Dương, Hồ Triều Dương có nhiều loài thực vật trồng, thực vật hoang dã, cùng với nhiều loài thực vật thùy sinh sống dưới hồ và trên mặt nước. Thực vật trồng gồm các loài cây như: Tre, chuối, nhãn, Vải, Xoài, Ổi, Bàng Đại, Bưởi, Cam, Táo ta, Hồng xiêm, Trứng gà, Quýt… Các cây trồng này không chỉ có giá trị kinh tế mà còn là chỗ đậu và nơi trú ngụ của cò và vạc.

Xây dựng và phát triển di tích

Khu di tích lịch sử- khu danh lam thắng cảnh Đảo Cò xã Nam Thanh Miện thuộc vùng hồ An Dương và hồ Triều Dương, khu vực đất nông nghiệp và một phần dân cư ở phía trong đê. Khu danh thắng có diện tích 67,1 ha; hồ An Dương có diện tích mặt nước 90.377 m2; hồ Triều Dương có diện tích mặt nước 43.890 m2, kênh  nối hồ An Dương và hồ Triều Dương dài 800m, chiều rộng trung bình 8m, nơi hẹp nhất 4.5m. Hồ An Dương nơi sâu nhất 18m, tổng diện tích 2 đảo 7.324.2m2. 

Địa hình khu vực cảnh quan tương đối bằng phẳng với độ cao tuyệt đối thay đổi từ 0.9- 2.5m, địa hình khu vực là thấp, trũng, nhiều ao, hồ, sông, ngòi nên mực nước ngầm xuất hiện cao ở độ sâu từ 1- 2m. Địa chất công trình lớp mặt là: Đất màu, đất thịt dày 1- 1.5m tiếp đến lớp sét pha cát dày 3- 5m sau là lớp cát. Song song với kênh còn có 2 đường bộ cùng nối với 2 hồ là đường phía Tây hồ đường tỉnh lộ, cách mương 25m, mặt đường rộng 5.5m dải nhựa cứng, đường xuất phát từ đê sông Luộc về Cầu Tràng chạy liền kề 2 hồ An Dương và Triều Dương.

Kế thừa những truyền thống tốt đẹp của cha ông Đảng, chính quyền và Nhân dân Nam Thanh Miện tiếp tục bảo tồn và từng bước đầu tư định hướng Di tích – Danh lam thắng cảnh Đảo cò sẽ là khu du lịch tuyệt vời, điểm sáng trong tiến trình phát triển chung của xã trong những năm tới. "Di tích - Danh lam thắng cảnh Đảo Cò là tài sản vô giá, bảo tồn là trách nhiệm của muôn đời."

Đến với Đảo Cò Nam Thanh Miện, thành phố Hải Phòng, bạn sẽ có cơ hội thưởng ngoạn một không gian xanh mát và mang đậm nét đặc trưng thôn quê của vùng hồ An Dương. Ở đó, trên chiếc thuyền mộc mạc trôi lững lờ trong khung cảnh chiều tà, bạn vừa được ngắm nhìn những cánh cò cánh vạc rủ nhau bay về tổ, vừa cảm nhận được sức sống kỳ diệu của thiên nhiên hoang dã./.