Thả bộ bên dòng sông Tam Bạc
Với người
Hải Phòng, sông Tam Bạc không chỉ đơn thuần là dòng chảy mang đi những con
sóng, mà ở đó chứa đựng những ký ức riêng của một thời, trở thành một trong
những biểu tượng rất riêng của thành phố. Đó là nơi du khách khi đến Hải Phòng
được dịp dạo bộ, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của dòng sông đôi bờ uốn lượn như một bức
tranh trữ tình đầy sắc màu, nghe kể lại những điều chưa biết về nơi đây.
Sông Tam
Bạc là nhánh bắt nguồn từ sông Lạch Tray đổ ra sông Cấm. Du khách đến đây được
nghe giới thiệu về dòng sông từng là đường thủy quan trọng của Hải Phòng, nơi
trên bến, dưới thuyền, buôn bán tấp nập, tạo nguồn sống cho biết bao thế hệ
người dân sống hai bên sông. Lịch sử ghi lại và những bức ảnh từ xa xưa cho
thấy, hai bên sông vốn lác đác những ngôi nhà thấp thay vì hàng hàng, lớp lớp
những dãy nhà tầng san sát nhau như bây giờ. Cũng từ thói quen, nếp buôn bán
bám vào ven sông của một thời giao thương đường thủy là hướng chủ đạo tỏa đi
muôn nơi mà sông Tam Bạc tạo cho mình những hình ảnh rất riêng. Đó là cảnh rất
nhiều người dân sống trọn đời, trọn kiếp với con thuyền lênh đênh trên dòng Tam
Bạc. Chợ Sắt cũng được hình thành chính từ sự tụ hội của dân buôn muôn nơi về
đây, muốn có một điểm giao thương tập trung trên bờ sông. Những khung sắt chở
từ Pháp sang và dựng lên chợ “đầu mối” nên được gọi là chợ Sắt. Dần dà, người
tứ xứ xuôi theo dòng Tam Bạc đến đây họp chợ, lập nghiệp, dựng lên những ngôi
nhà hai bên sông và ngày càng tạo ra dáng hình những tuyến phố.

|
Một góc sông Tam
Bạc (quận Hồng Bàng).
|
Nhưng
có một điều làm nên sự đặc biệt của “đô thị” bên sông Tam Bạc một thời, đó là
phố Tam Bạc là nơi “cửa phụ”, mặt sau của “phố chính” Lý Thường Kiệt nên không
được đầu tư xây dựng quy củ, khang trang. Thay vào đó, người ta chỉ bố trí công
trình phụ, cửa hậu, trổ cửa sổ nhìn ra phía sông Tam Bạc. Đa số mặt phố Tam Bạc
chỉ dành cho công việc phụ, đưa hàng lên, xuống phục vụ cho những chủ buôn, chủ
nhà ở cửa chính phía trước. Do vậy, “mặt phố” Tam Bạc cứ nhấp nhô, cao
thấp, không giống bất kỳ hình thù của một tuyến phố nào chung quanh đó. Cái vẻ
rêu phong xưa cũ ẩn hiện bên hình thù nhấp nhô tạo cho Tam Bạc một hình ảnh rất
“mở”, có gì đó cổ kính, cao sang lẩn khuất trong khối hình tưởng như xấu xí.
Chính vì thế, phố Tam Bạc bên sông Tam Bạc ngày xưa từng là đề tài, nguồn cảm
hứng sáng tác cho biết bao họa sĩ, nghệ sĩ để lại cho đời những tác phẩm nghệ
thuật có giá trị, đặc biệt là những bức tranh về phố Tam Bạc vang danh khắp
nơi. Người Hải Phòng vì thế mà rất đỗi tự hào về dòng sông, con phố Tam Bạc độc
đáo một thời.
Đến phố
Tam Bạc bây giờ, nhiều du khách tiếc nuối vì đặc trưng phố Tam Bạc xưa nay
không còn nhiều. Thay vào đó là những khối nhà được xây nhiều tầng, hiện đại.
Nhưng dòng sông chảy trong lòng thành phố với hàng cây xòe bóng mát đôi bờ vẫn
đem lại trải nghiệm thú vị cho du khách. Còn đó những chuyến đò xuôi ngược chở người
sang sông, cảnh trên bến dưới thuyền của thời buôn bán hiện đại được lưu giữ
rất tự nhiên. Nhịp sống hối hả của người dân thành thị cũng không làm mất đi vẻ
thanh bình, trong lành của không gian Tam Bạc vào mỗi lúc bình minh. Màn đêm
buông xuống, sương phủ lên không gian vẫn không làm nhòe đi ánh sáng từ dãy đèn
cao áp hai bên phố, từ những dãy nhà bên sông in bóng lung linh trên mặt sông
gợn sóng lăn tăn, đôi tình nhân thong dong dạo bước gợi cho mỗi người cảm giác
xao xuyến, góc suy tư riêng pha chút lãng mạn bên dòng Tam Bạc.
Dạo bộ
trên hai bờ sông, ngâm nga những vần thơ về Tam Bạc của nhà thơ Lưu Quang Vũ
một thời phiêu lãng với Hải Phòng, du khách xốn xang đến lạ: “Trăng đã lên, đêm
đã lả về sau/Anh đi bên dòng Tam Bạc/Thủy triều lên thao thức/Con sóng giống
như cuộc đời anh/Có ai nói cho lòng ta hiểu nổi/Về cuộc đời ghê gớm ta yêu” .
Phố Tam
Bạc được mở từ thời Pháp thuộc, ban đầu gồm hai đoạn phố với tên gọi
Marésanne Proc và Gaull de Luis. Đến thế kỷ 19, diện mạo của phố được định
hình, khi giới kinh doanh người Pháp và người đến định cư kiến tạo.
Cũng vì vậy, phố Tam Bạc trước còn gọi là phố người Hoa.Năm 1953, phố được
đổi tên là Bạch Thái Bưởi. Khi chính quyền cách mạng tiếp quản thành phố năm
1955 đổi tên phố thành Tam Bạc. Có tên gọi này đơn giản vì tuyến phố chạy dọc
theo dòng sông Tam Bạc.
Mặc dù
có nhiều thay đổi nhưng phố Tam Bạc ngày nay vẫn giữ được sự cổ kính. Thành
phố đang đầu tư cho công tác bảo tồn nhằm lưu giữ giá trị lịch sử - văn hóa,
thiết thực phát triển du lịch Hải Phòng.
|
Phạm Lượng