(Haiphong.gov.vn) - Chiều 20/9, Đảng ủy, HĐND, UBND xã Đại Sơn phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử thành phố tổ chức Hội thảo khoa học “Thân thế, sự nghiệp của Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén với vùng đất xã Đại Sơn, thành phố Hải Phòng”. Hội thảo diễn ra đúng dịp kỷ niệm 400 năm ngày mất của Bà (1626 - 2026), với sự tham dự của các nhà khoa học Trung ương và thành phố, đại diện các cơ quan, đơn vị cùng đại diện hai dòng họ nội, ngoại Vương và Nguyễn Tất.

Phát biểu khai mạc hội thảo, đồng chí Trịnh Ngọc Ánh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đại Sơn nhấn mạnh, hội thảo là dịp tri ân tiền nhân, đồng thời khẳng định trách nhiệm của địa phương trong việc nghiên cứu, gìn giữ và phát huy các giá trị di sản lịch sử, văn hóa.

Xã Đại Sơn được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Hưng Đạo, Bình Lãng và Đại Sơn; trong đó vùng đất Đại Sơn có lịch sử hình thành từ các xã Kỳ Sơn, Đại Đồng của huyện Tứ Kỳ trước đây. Đây là không gian hội tụ nhiều lớp trầm tích lịch sử, văn hóa với hệ thống di tích, văn bia, gia phả, di vật và những giá trị văn hóa được lưu truyền trong cộng đồng.

Từ thực tiễn đó, Bí thư Đảng ủy xã Đại Sơn đề nghị các nhà khoa học tập trung làm rõ các vấn đề về thân thế, sự nghiệp của Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén; đối chiếu các nguồn tư liệu về tiểu sử và mối liên hệ giữa Bà với vương phủ Chúa Trịnh Tùng; khảo cứu, đánh giá độ tin cậy của hệ thống văn bia, di vật, gia phả; đồng thời phân định rõ tư liệu lịch sử với truyền thuyết dân gian và tín ngưỡng cộng đồng.

Hội thảo cũng hướng tới làm rõ tầm vóc, phẩm hạnh và những đóng góp của một người phụ nữ vùng xứ Đông thời Lê - Trịnh; từ đó đề xuất các giải pháp về bảo vệ, số hóa tư liệu, bảo tồn di tích và xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích khi đủ điều kiện.

Địa phương xác định việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản phải dựa trên cơ sở khoa học, coi tính xác thực của tư liệu là nguyên tắc quan trọng, đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng trong quá trình gìn giữ di sản. Đại Sơn không tổ chức hội thảo nhằm tìm kiếm sự xác nhận cho một kết luận có sẵn, mà mong muốn thông qua phương pháp khoa học, các giá trị được lưu giữ trong văn bia, di tích và ký ức cộng đồng được hệ thống hóa, đối chiếu, thẩm định và ghi chép một cách khách quan, có trách nhiệm.

Trình bày báo cáo đề dẫn, nhà nghiên cứu Phạm Xuân Thanh, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố Hải Phòng, khái quát diện mạo lịch sử, văn hóa của vùng đất Đại Sơn và thân thế Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén - người được biết đến với tên gọi Bà Chúa Chén, là Đệ tam cung tần của Bình An Vương Trịnh Tùng.

Theo các tư liệu được giới thiệu tại hội thảo, Nguyễn Thị Ngọc Chén sinh năm Kỷ Sửu (1589), mất năm Bính Dần (1626), có quê nội tại thôn Thượng Hải và quê ngoại tại thôn Ô Mễ. Các tham luận tập trung phân tích hệ thống tư liệu Hán Nôm còn lưu giữ, trong đó có các văn bia tại chùa Sùng Minh niên đại Cảnh Trị 8 (1620) và Chính Hòa 3 (1682), cùng nhiều văn bia, hoành phi, câu đối, gia phả và tư liệu dòng họ.

Các tư liệu cho thấy những đóng góp của Bà đối với quê hương, trong đó có việc góp công trùng tu tự viện, mở mang đồng ruộng, khơi thông dòng chảy, góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp và chăm lo đời sống cộng đồng. Bên cạnh đó, những dấu tích liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của Bà còn được lưu giữ tại khu lăng mộ Bà Bổi Lạng, đình - đền Lạc Dục, miếu Ô Mễ cùng các tư liệu về việc khảo sát, mở phần mộ vào năm 1980.

Tại phiên thảo luận, các chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi, làm rõ thân thế, sự nghiệp và những đóng góp của Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén đối với quê hương Đại Sơn; nhận diện hệ giá trị của các di sản vật thể, phi vật thể gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Bà.

Các đại biểu đồng thời trao đổi về cơ sở khoa học, thực tiễn để xây dựng hồ sơ trình thành phố xem xét xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố đối với cụm di tích gắn với Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén; đánh giá thực trạng và đề xuất các nhiệm vụ, giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với định hướng phát triển kinh tế-xã hội, văn hóa của xã Đại Sơn.

Trước hội thảo, Ban Tổ chức đã tổ chức sưu tầm, dịch và hiệu đính các bản dịch văn bia, hoành phi, câu đối liên quan đến Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén hiện được lưu giữ tại các di tích ở địa phương và Viện Hán Nôm. Hệ thống tư liệu này được đưa vào kỷ yếu hội thảo, góp phần cung cấp thêm nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Các tham luận, ý kiến tại hội thảo đã bổ sung nhiều tư liệu và góc nhìn có giá trị, góp phần nâng cao nhận thức khoa học về thân thế, sự nghiệp của Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén; đồng thời làm rõ hơn hệ giá trị của các di sản gắn với cuộc đời, công đức và phẩm hạnh của Bà. Đây cũng là cơ sở để địa phương xác định các nhiệm vụ, giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong quá trình xây dựng, phát triển xã Đại Sơn.

Các chuyên gia đề nghị địa phương tiếp tục phối hợp với cơ quan chuyên môn mở rộng khảo sát điền dã, sưu tầm, dập và dịch văn bia; rà soát, hoàn thiện hệ thống tư liệu; từng bước xây dựng hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích lịch sử-văn hóa cấp thành phố đối với cụm di tích gắn với Đệ tam cung tần Nguyễn Thị Ngọc Chén khi đủ điều kiện.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh số hóa tư liệu, hoàn thiện hồ sơ khoa học, bảo tồn không gian di sản tại Ô Mễ, Thượng Hải và nghiên cứu kết nối với các giá trị văn hóa, làng nghề, không gian sinh thái của địa phương, góp phần hình thành các sản phẩm du lịch tâm linh, du lịch sinh thái, trải nghiệm gắn với định hướng phát triển của xã theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Phát biểu bế mạc hội thảo, đồng chí Đào Văn Soái, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Đại Sơn trân trọng tiếp thu các ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm và khoa học của các đại biểu, nhà khoa học.

Lãnh đạo xã Đại Sơn khẳng định địa phương sẽ từng bước cụ thể hóa các khuyến nghị khoa học thành những nhiệm vụ phù hợp; tăng cường kiểm kê, bảo vệ và bảo tồn hiện trạng di tích; đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho thế hệ trẻ; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các dòng họ và nhân dân trong gìn giữ, phát huy các giá trị di sản.

Qua đó, những giá trị lịch sử, văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ sẽ tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa, trở thành nguồn lực góp phần giáo dục truyền thống và thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội của xã Đại Sơn trong thời gian tới.