(Haiphong.gov.vn) - Mỗi dịp tháng Tám âm lịch, Đền Phú Xá (phường Đông Hải) đón đông đảo người dân và du khách về dâng hương, tưởng niệm Đức Thánh Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Gắn với chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 và những câu chuyện về vùng đất Phú Lương xưa, ngôi đền là một trong những địa chỉ lưu giữ dấu ấn lịch sử, văn hóa của thành phố Hải Phòng.

Năm nay, UBND phường Đông Hải tổ chức Lễ hội truyền thống Đền Phú Xá trong 3 ngày, từ ngày 29/9 đến ngày 1/10/2026, tức từ ngày 19 đến ngày 21 tháng Tám năm Bính Ngọ, với nhiều hoạt động lễ, hội truyền thống.

Tháng Tám về, tưởng nhớ Đức Thánh Trần

Ngày 20 tháng Tám âm lịch hằng năm là ngày chính kỵ Đức Thánh Trần. Năm nay, ngày chính kỵ rơi vào ngày 30/9/2026. Đây là dịp người dân và du khách về Đền Phú Xá thành kính dâng hương, tưởng nhớ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn – vị anh hùng dân tộc gắn với những chiến công hiển hách trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc.

Đền Phú Xá là đền thờ Phú Lương xưa, được nhân dân lập vào năm 1300, sau khi Trần Hưng Đạo qua đời, để tưởng nhớ công lao của Người. Di tích gắn với chiến thắng Bạch Đằng năm 1288; theo truyền thuyết địa phương, vùng Phú Lương xưa từng là nơi cất giữ lương thảo phục vụ quân đội nhà Trần trước khi tiến về Bạch Đằng.

Đền còn thờ Nữ tướng hậu cần Bùi Thị Từ Nhiên – người được ghi nhận có công vận động nhân dân Phú Lương đóng góp lương thực, phục vụ quân đội nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông năm 1288.

Theo truyền tích được lưu truyền tại địa phương, khi quân đội nhà Trần đi qua làng, bà Bùi Thị Từ Nhiên đã vận động nhân dân đóng góp thóc gạo, lập kho lương phục vụ tướng sĩ. Do điều kiện chiến đấu trên sông nước, bà nghĩ cách làm bánh đa từ bột chín để quân sĩ sử dụng như một loại lương khô, thuận tiện mang theo trong quá trình hành quân, chiến đấu.

Sau khi qua đời năm 1328, bà được nhân dân lập tượng thờ tại Đền Phú Xá cùng Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Câu chuyện về Nữ tướng hậu cần Bùi Thị Từ Nhiên và những chiếc bánh đa vì thế trở thành một phần ký ức văn hóa gắn với vùng đất Phú Lương xưa.

Ba ngày Lễ hội hướng về ngày chính kỵ Đức Thánh Trần

Lễ hội truyền thống Đền Phú Xá năm 2026 là hoạt động hướng tới kỷ niệm 738 năm Chiến thắng Bạch Đằng (1288-2026), tưởng niệm 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn (1300-2026).

Lễ hội khai mạc lúc 14h ngày 29/9, tức ngày 19 tháng Tám năm Bính Ngọ, với lễ tế cáo yết Đức Thánh Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.

Ngày 30/9, tức ngày 20 tháng Tám, là ngày chính của lễ hội. Từ 7h, đoàn rước văn chúc, lễ vật xuất phát từ Đền Phú Xá, với sự tham gia của các đoàn tế, đội lân sư rồng, đội cờ, bát âm và đông đảo nhân dân. Đoàn rước di chuyển qua các tuyến đường quanh khu vực di tích trước khi trở về Đền.

Lễ khai mạc diễn ra lúc 9h30 với các nội dung giới thiệu thân thế, sự nghiệp của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và chiến thắng Bạch Đằng năm 1288; nghi thức dâng hương, dâng hoa và đánh trống khai hội, trống trận.

Tiếp đó, lúc 10h15, các đoàn tế Nam quan của Từ Lương Xâm, Phủ Thượng Đoạn, Từ Nghĩa Xá và Đền Phú Xá thực hiện Hợp tế Nam quan Tứ Linh Từ, kính tế chính kỵ Đức Thánh Trần.

Buổi tối cùng ngày, từ 19h đến 22h, chương trình Hầu các Bộ Đức Thánh Trần được tổ chức tại di tích.

Ngày 1/10, tức ngày 21 tháng Tám, lễ hội tiếp tục với các nghi thức tế lễ, dâng hương, lễ tạ và các hoạt động văn hóa, dân gian. Buổi chiều, các trò chơi dân gian như đập niêu, bắt vịt được tổ chức; buổi tối, từ 19h30 đến 21h, chương trình Ca trù do Câu lạc bộ Ca trù Long Thành Hải Phòng biểu diễn, khép lại chuỗi hoạt động lễ hội.

Phát huy giá trị di tích, giáo dục truyền thống

Cùng với giá trị lịch sử, Đền Phú Xá còn lưu giữ nhiều giá trị về văn hóa, kiến trúc. Qua các lần tu bổ, tôn tạo, quần thể di tích gồm tiền đường, nhà thiên hương, giải vũ, nhà đệ nhị và hậu cung, mang kiến trúc “nội công ngoại quốc”. Hệ thống mái đao cong lợp ngói mũi hài cùng các mảng trang trí, chạm khắc mang dấu ấn nghệ thuật thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn.

Thông qua lễ hội, các giá trị lịch sử, văn hóa của Đền Phú Xá tiếp tục được giới thiệu, lan tỏa, nhất là câu chuyện về Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, Nữ tướng hậu cần Bùi Thị Từ Nhiên và đóng góp của nhân dân Phú Lương xưa.

Việc duy trì lễ hội truyền thống góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di tích, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân, đồng thời tạo không gian để các thế hệ hôm nay tìm hiểu lịch sử, truyền thống của quê hương.

Trong tháng Tám âm lịch, Đền Phú Xá trở thành điểm đến để người dân tưởng niệm Đức Thánh Trần, tìm hiểu những câu chuyện lịch sử gắn với vùng đất Phú Lương xưa và gìn giữ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ./.